سازمان حفاظت محیط زیست اقدام به الزام صنایع برای تکمیل پرسشنامه ای (اظهارنامه پسماندها)در زمینه پسماندها نموده است. امیدوارم این پرسشنامه و اطلاعات حاصل از آن بتواند در بهبود تصمیم گیری های مختلف در این زمینه کمکی بکند! درحال حاضر با سوالات مختلف از سوی همکاران در صنایع در این زمینه مواجه هستم. تصور می کنم مطالعه کتاب راهنمای کاربردی مدیریت پسماندهای صنعتی بتواند به دوستان کمک کند.

با تبريك سال نو

اميدوارم با نزديك شدن فصل بهار و افزايش سفرها و گشت و گذار در طبيعت موضوع نريختن زباله و پسماند درطبيعت را فراموش نكنيم! خودمان مواظب باشيم زباله نريزيم و به ديگران هم به نحو مناسبي ياد بدهيم زباله نريزند!

يادمان باشد:پولي كه نهادهاي دولتي و محلي بايد براي جمع آوري باله هاي ما ازطبيعت و شهرها هزينه كنند مي تواند صرف افزايش رفاه و آسايش، آموزش، بهداشتز و راحتي ما و فرزندانمان شود.

اين مطلب در نگاه اول بسيار خنده آور است و ما معمولا به آن با شوخي و خنده نگاه مي كنيم اما اگر اندكي در آن تعمق بيشتري شود خبر از واقعيت دردناكي مي دهد كه واقعيتهاي اقتصادي بخش صنعت و توليد مارا نمايان مي سازد!

مگر وظيفه يك مدير و مسئوليت اصلي وي در يك سازمان غير از ارائه و اجراي سازوكارها و چارچوبهايي است كه بتواند بقا و دوام شركت را در شرايط رقابت وحشتناك دنياي امروزي تضمين نمايد.پس چرا حضور آنها باعث مي شود  بهره وري كه شرط اساسي اين بقا است كاهش يابد؟

سوال دوم اينجاست كه اين كاهش بهره وري چگونه جبران خواهد شد؟ يك واحد صنعتي كه مي تواند به ميزان A بهره وري داشته باشد و حالا به ميزان مثلا 70% A بهره وري دارد مابه التفاوت آن را چگونه خواهد يافت؟

اين سوال و سوالات ديگر بايد پاسخ داده شوند تا بتوان نسبت به اينده اظهار نظر كرد.

سازمانهای پیشرو و سرآمد روز به روز روشهای جدیدی را برای مدیریت بر جنبه های مختلف فعالیتهای خود مدنظر قرار می دهند و تلاش می کنند تا نسبت به محصول خود جامع نگری داشته باشند. از زمانی که موضوع محیط زیست با اقتصاد پیوند خورد و کشورهایی نظیر ژاپن و کره به این نتیجه رسیدند که حفظ محیط زیست بطور اصولی می تواند بهره وری را افزایش دهد رویکردهای مختلفی برای تحقق این آرمانها در پیش گرفته شده است که از جمله جدیدترین آنها رویکرد زنجیره تامین سبز است. در این رویکرد یک شرکت مادر با کلیه تامین کنندگان خود ائتلافی استراتژیک ایجاد می کند که محصولی به دست مشتری دهد که در زمان تامین مواد اولیه- تولیدُ-مصرف و پس از دور انداخته شدن کمترین آسیب را به محیط زیست وارد آورد. چنین رویکردی به شدت باعث کاهش پسماندها چه در بخش صنعتی و چه در بخش خانگی یا عادی خواهد شد که می تواند بسیار حایز اهمیت باشد.

در آینده در مورد زنجیره تامین سبز مطالب بیشتری ارائه خواهد شد.

واحدهاي صنعتي نامنظم و بهم ريخته همواره پتانسيل زيادي براي توليد پسماند و بروز حوادث دارند. اين واحدها همواره از كمبود وقت براي انجام صحيح كارهاي عادي خودرنج مي برند و از اين رو طبيعي است كه وقت براي انجام مرتب سازي و انجام امور براساس نظم و قاعده نيز ندارند. بنابراين دائما درحال ايجاد بي نظمي هستند و اين بي نظمي خود باعث ضايعات بيشتر مي شود كه پسماندها بخشي از اين ضايعات هستند.حوادث، هدررفت انرژي و نظاير آن از جمله اين ضايعات هستند.

يكي از مسايل مهم در زمينه توليد پسماندها، پسماندهايي است كه در زمان بروز حوادث توليد مي شود. حوادثي مانند آتش سوزي، سيلاب، زلزله ، انفجار و.... يا حوادث محيط زيستي نظر نشت تانكهاي زيرزميني يا واژگون شدن خودروهاي حمل مواد خطرناك مي تواند پسمانداي مختلفي را توليد كند كه بعضا به دليل ناشناخته بودن خصوصيات آنها مشكلات زيادي را ايجاد مي كنند. بعنوان مثال پسماندي كه پس از اطفاي حريق برجاي مي ماند حاوي مواد نيمسوخته است كه ممكن است برخي عوامل خطرناك نظير ديوكسين و فوران و تركيبات هالوژنه ديگر را در خود داشته باشد يا خاكهايي كه به مواد خطرناك آلوده مي شوند خود در زمره پسماندهاي خطرناك قرار مي گيرند كه بايد به طرز صحيحي مديريت شوند.

تنها راه مديريت صحيح اين پسماندها داشتن ارزيابي ريسك مناسب و روشهاي اجرايي و دستورالعملهاي واكنش در شرايط اضطراري و آموزش آنها به افراد درگير اين موضوع مي باشد تا از اين طيق بتوان گستره پيامدهاي ناشي از حوادث را تحت كنترل داشت

معمولا ديدگاه مديريان واحدهاي صنعتي بر افزايش درآمد قرار مي گيرد كه ناشي از افزايش فروش است از اين رو اجراي طرحهاي توسعه و افزايش ظرفيت بخشي جدانشدني از اين ديدگاه به شمار مي رود.

آنچه معمولا در اين ميان مغفول مي ماند موضوع هزينه ها است. فراموش نكنيم سود تفاضل درآمدها و هزينه هاست. اگر درآمدها افزايش يابد و هزينه ها هم به همان ميزان افزايش يابد بازده نهايي كار چندان چشمگير نخواهد بودهرچند ممكن است آمار و ارقام نشان دهنده پيشرفت زيادي باشد اما نهايتا هدف اصلي كه همان سود است فراموش شده است.

كاهش هزينه هاي واحد صنعتي يكي از راههاي مطمئن سوآوري است ضمن اين كه اين سودآوري پايدار است و در دراز مدت به دليل مشكلات بيروني چندان تحت تاثير قرار نخواهد گرفت.

از اين رو مديريتي براي واحد صنعتي صحيح قلمداد مي شود كه  بتواند تمام جنبه هاي فعاليت يك واحد صنعتي را مد نظر قرار دهد كه يكي از موارد مهم آن هزينه ها هستند. بخشي از هزينه ها را ضايعات و تلفات و نهايتا پسماندها تشكيل مي دهند. مدير بايد پسماندهاي صنعتي را بعنوان يكي از اقلام مهم هزينه اي خود مد نظر داشته باشد و از آنها غافل نگردد.

اما نمايشگاه محيط زيست هرچه باشد بريك فرد مرتبط با محيط زيست واجب است آن را ببيند حتي اگر هزاران نكته رازآلود در آن نهفته باشد و حتي اگر وسط آفتاب تابستان مجبور باشد دنبال جاي پارك ماشين يا يك ساندويچ همبرگر كاملا بهداشتي!! براي ناهار و يا دنبال اتوبوس بي آر تي بدود.

شركتهايي كه در نمايشگاه مي آيند درشرايط فعلي ايثار مي كنند كه در اين نمايشگاه شركت مي كنند آنهم در شرايطي كه كسي دل و دماغ صحبت از محيط زيست را ندارد. لازم است خدمات آنها و تلاششان را ارج بنهيم حتي اگر خود آنها در بخشي از فعاليتهايشان محيط زيست را تخريب مي كنند. نبايد فضاي ارتباطي موجود را با آنها از دست داد بلكه بايد از اين فضا استفاده كرد و آن را بهبود بخشيد.

در اين نمايشگاه شركتهاي مختلفي خدمات در زمينه پسماند ارائه مي كنند اما يادتان باشد قبل از هرگونه تصميمي براي همكاري با آنها بايد سيستم مديريت پسماند و اهداف و برنامه تان را به دقت تدوين كرده باشيد وگرنه دور باطل صرف هزينه و عدم اثربخشي فعاليتها را دوباره تجربه خواهيد كرد!!!

يادتان باشد مساله پسماند يك شبه بوجود نمي آيد كه يك شبه حل شود!!!!